Zapalenie ucha u psa: objawy i leczenie

Zapalenie ucha u psa jest jedną z najczęstszych wizyt w gabinetach weterynaryjnych. To schorzenie jest dla czworonoga równie nieprzyjemne i bolesne, jak dla człowieka. Przewlekłe zapalenia uszu – nieleczone lub źle zdiagnozowane – grożą poważnymi konsekwencjami. Choroba może dotyczyć jednego ucha albo obu naraz. Poradnik JOSERA dostarczy Ci wszystkich informacji o przyczynach, objawach i leczeniu tej uciążliwej dolegliwości.

Ucho psa: Budowa i specyfika

Choć psie uszy w zależności od rasy bardzo się od siebie różnią – od długich po krótkie, od stojących po wiszące – ogólna budowa ucha psa jest zawsze identyczna i zbliżona do budowy ucha ludzkiego. Psie uche składa się z trzech części:

  • Ucho zewnętrzne to małżowina uszna i kanał słuchowy czyli chrząstkowy tunel, wyścielony cienką skórą, w której mieszczą się gruczoły łojowe i apokrynowe. To one produkują wydzielinę uszną, zwaną woszczyną lub woskowiną. W porównaniu z ludzkim przewód słuchowy psa jest znacznie dłuższy i waha się w zależności od rasy od 5 cm do 10 cm. Granicę między między uchem zewnętrznym a środkowym stanowi błona bębenkowa.
  • Ucho środkowe obejmuje jamę bębenkową, połączoną z gardłem trąbką Eustachiusza. W jamie znajdują się trzy kosteczki słuchowe: młoteczek, kowadełko i strzemiączko, odpowiedzialne za odbieranie fal dźwiękowych.
  • Ucho wewnętrzne zbudowane jest z trzech kanałów półkolistych, ślimaka oraz nerwu słuchowego. W labiryncie znajdują się receptory słuchowe i równowagi.

Objawy zapalenia ucha u psa

Zapalenie ucha u psa ma dość jednoznaczne objawy dopiero w zaawansowanym przebiegu choroby. Na początkowym etapie to tylko subtelne sygnały: zwierzę czasem podrapie się po uchu lub potrzepie głową, ale chwilę potem nie przejawia żadnych wyraźnych symptomów. Kiedy jednak ból i swędzenie w tej okolicy stają się nie do wytrzymania i rośnie dyskomfort przy jedzeniu, przełykaniu śliny czy poruszaniu się, objawy choroby stają się intensywniejsze.

Pies często trzepie głową i uporczywie drapie się po uchu. Zazwyczaj przechyla też głowę na stronę chorego ucha – jeśli zapalenie jest jednostronne – lub na przemian na prawo i na lewo, jeśli oboje uszu jest zaatakowane. Ból często sprawia, że pies piszczy, gdy dotkniemy okolice ucha lub popiskuje sam się drapiąc. Wewnętrzna strona uszu jest zwykle zaczerwieniona, obrzęknięta lub się łuszczy, często widoczne są też strupy wewnątrz małżowiny. Podczas gdy zdrowe psie ucho ma zapach lekko “woskowy”, w przypadku zapalenia dochodzi z niego brzydki zapach, a w małżowinie pojawia się wydzielina o ciemnym zabarwieniu.

hund-im-schnee
Zapalenie ucha u psa ma dość jednoznaczne objawy dopiero w zaawansowanym przebiegu choroby

Podsumowie objawów stanu zapalnego ucha:

  • uporczywe drapanie się po uszach
  • nieustanne potrząsanie głową
  • przechylanie jej na bok
  • ocieranie głowy o przedmioty, meble czy podłogę
  • bolesność, skowyt
  • obfita, ciemna wydzielina o nieprzyjemnym zapachu
  • strupy
  • obrzęk i zaczerwienienie małżowiny

Przyczyny zapalenia ucha u psa

W 90 % stany zapalne dotykają ucha zewnętrznego, choruje na nie około 15–20% psów. Połowa z nich to przewlekłe, nawracające stany zapalne, które kończą się uszkodzeniem błony bębenkowej, czyli zapaleniem ucha środkowego. Na zapalenie ucha zewnętrznego u psów – wśród fachowców nazywane ‘otitis externa’ - wpływa wiele czynników. Lekarze weterynarii rozróżniają zapalenie ucha pierwotne, wtórne oraz nawracające. Do przyczyn pierwotnych należą:

  • urazy: ciała obce, włosy ektopowe, nieprawidłowa pielęgnacja kanału słuchowego
  • niedrożności kanału słuchowego, spowodowane nowotworami lub polipami, zaburzeniami w rogowaceniu czy zwiększonym wydzielaniem woskowiny
  • asożyty: np. świerzbowiec uszny z rodzaju Sarcoptes i Otodectes, pchły, kleszcze, nużeńce
  • choroby alergiczne: atopowe zapalenie skóry, nietolerancja i alergia pokarmowa, nadwrażliwość na leki
  • choroby autoimmunologiczne
  • zaburzenia hormonalne, np. niedoczynność tarczycy

Wtórne zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego wywołują bakterie, grzyby oraz leki, głównie antybiotyki.

Grzybicze zapalenie psiego ucha

Grzyby to najczęstsza przyczyna infekcji ucha, diagnozowana w około 36% przypadków. Umiarkowana obecność drożdżaków w psim uchu jest jak najbardziej normalna. Gdy jednak dochodzi do ich rozrostu, kończy się to często stanem zapalnym. Wymazy z uszu najczęściej identyfikują drożdżaki typu Malassezia lub Candida. U psów w wieku do lat pięciu dominuje czynnik grzybiczy, u starszych zwierząt często izolowane są zarówno grzyby, jak i bakterie.

Bakteryjne zapalenie ucha u psa

Uszy każdego psa zamieszkują „dobre” bakterie, chroniące organ przed bakteriami chorobotwórczymi i zwykle układ odpornościowy dba o to, że wszystko działa bez zarzutu. Jeśli szkodliwe mikroorganizmy z jakiegoś powodu zdobywają przewagę, ta delikatna równowaga zostaje zakłócona, a patogenne drobnoustroje, np. gronkowce zaczynają się intensywnie rozmnażać. Do bakterii najczęściej izolowanych z wymazów należy Staphylococcus, Streptococcus, Pseudomonas oraz Proteus.

hund-mit-halsband
Grzyby to najczęstsza przyczyna infekcji ucha, diagnozowana w około 36% przypadków.

Ciała obce

Czasem przyczyna zapalenia uszu ma dużo bardziej pokaźne rozmiary niż mikroskopijne bakterie. Kiedy do ucha przypadkowo dostanie się coś niepożądanego – owad, woda czy część rośliny – ucho broni się przed nieproszonym gościem. Z powodu skręcającegp pod kątem prostym kanału słuchowego ciała obce często nie mają jak wypaść z jego wnętrza i pozostając tam wywołują stan zapalny. Takie zapalenie dotyczy z reguły tylko jednego ucha. Wąsy kłosów zboża lub krótkie źdźbła trawy są najczęściej wyciąganymi z kanałów słuchowych ciałami obcymi.


Niedrożny kanał słuchowy

Drożny kanał słuchowy to warunek zdrowego ucha, wejście musi być zawsze czyste i otwarte. Wiele ras psów ma nadmierną ilość włosów w głębi kanału, które tworzą korek, utrudniający wentylację. Również przerośnięty kanał słuchowy – częsty u krótkoczaszkowych ras – ma podobnie negatywny efekt na drożność kanału słuchowego.

Jakie rasy narażone są najbardziej?

Zapalenie ucha może wystąpić u każdego psa, ale niektóre rasy są na to schorzenie narażone szczególnie, przede wszystkim psy zwisłouche, z owłosionym kanałem zewnętrznym oraz ze zwężonym zewnętrznym przewodem słuchowym, który bardzo często zdarza się u shar pei. Na Otitis externa najczęściej narażone są bernardyny, nowofundlandy, buldogi francuskie i angielskie, terriery (głównie amerykański stafford-shire terier), boksery, owczarki niemieckie, jamniki, labradory, golden retrievery, bassety, spaniele, sznaucery i setery. W rzeczywistości jednak zapalenie ucha zewnętrznego może się zdarzyć każdemu psu.

W większości przypadków (44 – 60%) zapalenie uszu dotyczy psów w wieku od 1 do 5 lat, nieco rzadziej (24 –44%) Otitis externa dotyka psy stasze, z tego prawie wszystkie (94%) cierpią na obustronne zapalenie uszu. Prawie dwie trzecie wszystkich chorych na zapalenie uszu psów cierpi na przewlekły i nawracający charakter tej choroby.

hund-nahaufnahme
Czynnikami predysponującymi do zapalenia ucha są głównie nadmierna wilgotność oraz upośledzona wentylacja tego narządu

Czynniki ryzyka

Czynnikami predysponującymi do zapalenia ucha są głównie nadmierna wilgotność oraz upośledzona wentylacja tego narządu. Te podyktowane są z kolei niekorzystnymi warunkami zewnętrznymi (np. kąpiele) lub aspektami budowy anatomicznej ucha.

Czynnik predysponujący Opis

kształt małżowiny usznej

uszy ciężkie, zwisające
inne czynniki anatomiczne bujne owłosione, zwężony kanał słuchowy
nadmierna wilgoć częste kąpiele w wannie lub pływanie w naturalnych zbiornikach wodnych. W ciepłym, wilgotnym uchu psa bakterie lub inne zarazki szybko się rozmnażają, zwłaszcza jeśli woda, w której kąpie się pies, jest skażona.
błędy w leczeniu leczenie nadmierne, niedostateczne lub  nieodpowiednie
podrażnienia mechaniczne zbyt częste lub nadmierne czyszczenie uszu, urazy spowodowane patyczkami higienicznymi
obecność wykwitów guzki, polipy
zawianie skutek jazdy samochodem z głową wystawioną przez okno

Czyszczenie psiego ucha

Przewód słuchowy ucha zewnętrznego przebiega najpierw pionowo i jest dłuższy w stosunku do drugiej, poziomej części, zakręcającej pod ostrym kątem. Taka budowa kanału słuchowego - oba odcinki tworzą razem kształt litery „L” – sprawia, że czyszczenie psiego ucha patyczkami higienicznymi może doprowadzić do czopu, „wpychając” zalegającą woskowinę w dół przewodu. Zdecydowanie nie są więc zalecane.

Zapalenie ucha u psa: leczenie

Zwykle leczenie infekcji ucha przebiega szybko i bezproblemowo – tym krócej im wcześniejsza diagnoza. Niektóre schorzenia mogą jednak wymagać dłuższego leczenia, a nawet interwencji chirurgicznej - wszystko zależy od przyczyny. Aby zdiagnozować chorobę i ustalić jej przyczynę lekarz weterynarii ogląda wnętrze ucha przy pomocy otoskopu i pobiera wymaz z wydzieliny wypełniającej kanał słuchowy. Od wyniku badania zależy, jakie leki będą podawane. Najczęścej stosuje się klasyczne leczenie antybiotykiem. Możliwe są maści lub płyny do podawania miejscowego lub działające ogólnie.

Ważne, aby stosować je zgodnie z zaleceniami – odpowiednio często i długo. Jeśli zbyt szybko przerwiesz terapię, w krótkim czasie może dojść do nawrotu choroby i wytworzenia się odporności na leki. Preparaty lecznicze zwykle stosuje się na zmianę z płynami czyszczącymi, które ułatwiają usuwanie nadmiaru woskowiny, wydzielin oraz resztek leków. Jeśli stan zapalny zaatakował także ucho wewnętrzne lub środkowe, konieczny może być zabieg chirurgiczny, udrożniający kanał słuchowy. Jeśli zapalenie uszu ma związek z alergią, niezbędne jest usunięcie przyczyny – czyli leczenie alergii.

Terapie alternatywne

W chronicznych przypadkach lub przy szczególnej podatności na zapalenia uszu coraz częściej odchodzi się od terapii medycyny konwencjonalnej i stosuje metody naturalne. W zależności od rodzaju zapalenia w grę wchodza globulki homeopatyczne Acidum nitricum (na wydzielinę krwawą), Aethiops antimonalis (przy wydzielinie ropnej i owrzodzeniach), Graphites (na wydzielinę podobną do miodu), Hepar sulfuris (przy ropnym i bardzo bolesnym zapaleniu), Mercuris solubilis (na wydzielinę ropną, ale wodnistą o zapachu zgnilizny), Silicea (przy wydzielinie ropnej, ale rzadszej i pachnącej kwaskowato) lub Tellurium (przy wydzielinie o zapachu rybnym). Innymi naturalnymi preparatami, które mogą pokonać zapalenia ucha, są te zwierające propolis, czyli kit pszczeli oraz mieszanki ekstraktów roślinnych z rumianku, szałwii, arniki górskiej, nagietka i oczaru. Z powodzeniem stosuje się też oleje z tymianku, dziurawca zwyczajnego lub tran z dorsza.

hund-an-leine
Jeśli zapalenie uszu ma związek z alergią, niezbędne jest usunięcie przyczyny – czyli leczenie alergii

Domowe sposoby na zapalenie ucha u psa

Istnieją co prawda domowe sposoby na czyszczenie psich uszu i ich pielęgnację, ale w przypadku zarażenia leczenie domowe nie jest dobrym pomysłem. Stosowanie preparatów bez diagnozy może pogorszyć stan zdrowia psa i sprawić mu sporo bólu, bo przyczyn zapalenia jest wiele. Bez dokładnego zbadania nie sposób odgadnąć, z czym boryka się nasze zwierzę, a problem lubi nawracać. Nigdy nie przemywaj uszu wodą - grzyby uwielbiają wilgotne środowisko. Również profilaktyczne stosowanie kropli do uszu jest błędem, bo takie preparaty często zawierają antybiotyki i ich stosowanie może doprowadzić do wzrostu lekooporności bakterii.

Ucho nieleczone

Nieleczone schorzenie lub stosowanie leków na własną rękę bez właściwej diagnozy może doprowadzić do do licznych powikłań. W przypadkach nieleczonego zapalenia ucha zewnętrznego stan zapalny przenosi się do ucha wewnętrznego i kończy nejczęściej tzw. zespołem przedsionkowym. Objawia się to nienaturalnym ułożeniem głowy, zaburzeniami równowagi, oczopląsem, nudnościami i wymiotami oraz brakiem apetytu. Przy zaniedbanym zapaleniu ucha może także dojść do zwapnienia chrząstki małżowiny usznej, przerwania błony bębenkowej czy powstania krwiaka małżowiny usznej, prowadzącego do deformacji. W skrajnych przypadkach zdarza się także całkowita utrata słuchu.

  1. SENSIPLUS

    od 17,99 zł

    (19,99 zł / 1 kg)
  2. SENSIADULT

    od 20,00 zł

    (22,22 zł / 1 kg)
  3. ENTE & KARTOFFEL

    od 22,90 zł

    (25,44 zł / 1 kg)
  4. LACHS & KARTOFFEL

    od 21,99 zł

    (24,43 zł / 1 kg)

Profilaktyka: Jak dbać o uszy psa?

U wielu ras konieczne jest usuwanie włosów zarastających zewnętrzną część małżowiny, aby nie dopuścić do tworzenia się "korków". Należy je wycinać regularnie, a uszy czyścić specjalnymi płukankami. Sprawdzaj, czy w małżowienie nie pojawiły się strupy lub nieprzyjemnie pachnąca brązowawa wydzielina. Po każdej kąpieli – nieważne czy w wannie czy w naturalnym zbiorniku – lub po spacerze w deszczową pogodę dokładnie wysusz uszy czworonoga czystym ręcznikiem lub gazikiem.

U psów o klapniętych uszach pamiętaj o wietrzeniu: kiedy pies odpoczywa, wywiń małżowinę na zewnątrz – w ten sposób otwierasz kanał słuchowy i wentylujesz go. Regularna kontrola stanu uszu pozwoli wychwycić wszystkie niepokojące zmiany. Ciała obce muszą być jak najszybciej usunięte. W przypadku przerośniętych kanałów słuchowych lub wszelkiego rodzaju rozrostów, jak najszybciej skonsultuj się z lekarzem.

Podsumowanie Na początkowym etapie zapalenie ucha u psa może być trudne do rozpoznania, bo symptomy są mało specyficzne. Przykry świąd i nieprzyjemna w zapachu wydzielina pojawiają się zwykle w zaawansowanej fazie choroby. Jedno jest pewne: przy pierwszym podejrzeniu, że pies cierpi na zapalenie ucha, niezbędna jest wizyta w gabinecie weterynaryjnym, bo schorzenie to jest zwykle nie tylko bolesne, ale może mieć bardzo poważne konsewencje, łącznie z utratą słuchu.